Het Rütter-orgel

---

Het instrument stond oorspronkelijk opgesteld op een galerij aan de straatkant.
In 1912 werd het orgel, in verband met een verbouwing aan het kerkgebouw, door de firma Standaart uit Schiedam overgeplaatst naar de andere zijde van de kerk.

Tijdens een revisie in 1923 verving G. van der Kley-Kerkorgelbouwer uit Rotterdam de beide tongwerken en de Fluit Harmoniek 4' door ander gebruikt pijpwerk. De tongwerken komen vermoedlijk uit het Mitterreither-orgel (1775) van de vm Doopsgezinde Kerk te Rotterdam, waar Van der Kley in 1921 een nieuw binnenwerk in de oude kas heeft gebouwd. De Trompet is dan van J. Bätz & Co. (1848) en de Hobo van Steenkuijl (1896).
In 1931 werd een electrische windmotor geplaatst door Kerkorgelfabriek Valckx & Van Kouteren te Rotterdam.

In 1941 werd het instrument door de firma Bernard Pels & Zn uit Alkmaar gerestaureerd. De heer W.A. Houtman uit Schiedam was adviseur namens de Landelijk Gereformeerde Adviescommissie. Tijdens deze restauratie werd de Viola di Gamba 8' afgezaagd tot een Quint 2 2/3', de bas van de Cornet werd dichtgeknepen en op de (sinds de bouw in 1881) gereserveerde plek voor een Fagott 16' werd een Octav 4' geplaatst. Op 10 januari 1942 waren de werkzaamheden afgerond.
Na de oorlog werd het orgel onderhouden door Fonteijn Orgelbouw te Rotterdam.

In 1963 stelde Dirk Jansz. Zwart op verzoek van de gemeente een onderzoek in naar de toestand van het orgel. Op 15 juli publiceerde hij een rapport, waarbij de Orgelmaker Blank uit Utrecht werd aanbevolen. De werkzaamheden van Blank bestonden vrijwel geheel uit een technische restauratie en schoonmaak. Tevens werd de winddruk teruggebracht naar de oorspronkelijke sterkte waardoor het pijpwerk beter ging klinken, er werd een Tremulant toegevoegd en de kas werd van een dak voorzien daar dit sinds de overplaatsing in 1912 ontbrak. Op 5 maart 1966 werd het orgel met een orgelbespeling door de adviseur weer in gebruik genomen. Voornoemde firma had het instrument tot ca. 1980 in onderhoud, daarna werden de werkzaamheden overgenomen door de Gebrs. Vermeulen Kerkorgelbouwers te Weert.

Het is niet precies bekend wanneer maar ergens in de jaren 80/90 werd de toegevoegde Tremulant verwijderd en de Quint 2 2/3' weer hersteld in een Viola di Gamba 8'. In de laatste periode, tot ongeveer 2004, was het orgel in onderhoud bij Verschueren Orgelbouw te Heythuysen.

Onderhoud en wijziging 2011
Begin 2011 werd duidelijk dat er nodig wat onderhoud gepleegd moest worden aan het orgel. Door verschillende omstandigheden was hier al een aantal jaar niets aan gedaan. Tevens was het de wens van de huidige organisten om de verwijderde Tremulant weer terug te plaatsen en op het Pedaal - in plaats van de Octav 4' - een Fagott 16’ te plaatsen die sinds de bouw al was gereserveerd.
Een aantal orgelbouwers werd uitgenodigd om de toestand van het orgel te bekijken en een offerte uit te brengen voor herstel en een eventuele wijziging in het Pedaal.
Uiteindelijk gaf de kerkenraad op 21 juni 2011 aan Orgelmaker-Restaurateur Nico van Duren te Ravenstein de opdracht om het orgel conform zijn offerte te herstellen en te wijzigen.
In de periode van 30 juni t/m 24 augustus 2011 werd het orgel door voornoemde orgelmaker gereviseerd en gewijzigd.

In grote lijnen werden de volgende werkzaamheden uitgevoerd:
- het pijpwerk werd - waar nodig - hersteld en de intonatie geëgaliseerd in het bestaande timbre;
- de balghoeken van de windlade werden i.v.m. gaatjes en scheurtjes gerepareerd;
- het toetsmechaniek werd bijgeregeld;
- er werd een gebruikte maar geheel gereviseerde Fagott 16’ en Tremulant geplaatst;
- generale stembeurt

In de week van 7 t/m 12 november 2011 werd in eigen beheer het front schoongemaakt, het houtwerk in de was gezet en op het aanwezige sierwerk opnieuw een laagje goudverf aangebracht.

De huidige dispositie:

Meer foto's van het Rütter-orgel (klik hier)

Foto’s van onderhoud en wijziging orgel in 2011 (klik hier)

Meer informatie over de eerste twee orgels in de Plantagekerk (Klik Hier)

Bronnen: bij de gegevens is gebruik gemaakt van de websites 'Orgeldatabase', 'Orgels en kerken uit de regio Rijnmond', het maandblad 'De Orgelvriend' (nr. 4-1980 / A. Bijvank) en ontvangen informatie van Drs. B. van Buitenen.